Sa Đọa giống như một cú rẽ khá gắt của Camus: không còn câu chuyện rõ ràng, mà là một màn độc thoại dài, kiểu như một người ngồi trước mặt bạn và thú nhận hết mọi góc khuất của mình. Đọc có lúc thấy cuốn, có lúc lại thấy… hơi ngộp, vì nó cứ xoáy thẳng vào mấy thứ không dễ chịu: sự giả dối, cảm giác tội lỗi, và cái cách con người tự lừa mình mỗi ngày. Nhất là trong thời đại mạng xã hội, ai cũng muốn tỏ ra đạo đức, tử tế trước người khác, thì nhân vật Clamence lại như kiểu bóc hết lớp vỏ đó ra. Không có câu trả lời, không có lối thoát rõ ràng – đúng kiểu Camus – chỉ để lại một câu hỏi khá khó chịu: rốt cuộc mình đang sống thật hay chỉ đang diễn?
Câu chuyện được kể hoàn toàn qua lời độc thoại của Jean-Baptiste Clamence, một luật sư từng thành đạt ở Paris, nay sống lưu vong như một “thẩm phán ăn năn” trong những quán bar tối tăm của Amsterdam. Clamence kể lại cuộc đời mình cho một người nghe vô danh (chính là người đọc): ông từng là người hoàn hảo, luôn giúp đỡ người khác, sống theo lý tưởng công bằng và nhân ái. Nhưng một đêm, trên cầu Seine, ông chứng kiến một người phụ nữ nhảy xuống sông tự tử mà không làm gì cả – không cứu, không báo cảnh sát. Khoảnh khắc thờ ơ ấy trở thành bước ngoặt, khiến ông dần nhận ra bản chất giả dối của chính mình: mọi hành động “tốt đẹp” trước đây chỉ nhằm thỏa mãn lòng khao khát được ngưỡng mộ, khẳng định sự ưu việt. Ông bắt đầu sa đọa, buông thả, phản bội người yêu, và cuối cùng chọn con đường “thú tội” để phán xét người khác, qua đó né tránh việc bị phán xét. Amsterdam với những kênh rạch đồng tâm như địa ngục Dante trở thành bối cảnh hoàn hảo cho hành trình nội tâm này.
Sa Đọa không phải tiểu thuyết theo nghĩa thông thường mà là một lời tự thú cay nghiệt, châm biếm sâu sắc về bản chất con người. Camus khai thác chủ đề tội lỗi nguyên thủy, sự giả tạo của đạo đức xã hội, nhu cầu được tha thứ và đồng thời nhu cầu thống trị người khác qua việc phán xét. Clamence đại diện cho con người hiện đại: bề ngoài lịch lãm, nhân hậu nhưng bên trong đầy ích kỷ, hèn nhát và khao khát quyền lực tinh thần. Tác phẩm chứa đựng những tầng ý nghĩa triết học phong phú: phê phán chủ nghĩa tồn tại của Sartre, sự trống rỗng của xã hội tư sản, và nỗi tuyệt vọng trước một vũ trụ không Chúa, không cứu rỗi. Nhan đề “Sa Đọa” gợi nhắc câu chuyện sa ngã của Adam và Eva, nhưng ở đây là sự sa ngã của cả nhân loại vào bóng tối của chính lương tâm mình.
Mình thấy văn phong Camus trong cuốn Sa Đọa cực kỳ tinh tế, mượt mà, giàu hình ảnh và châm biếm đen tối. Lời văn như dòng sông Seine lạnh lẽo, cuốn người đọc vào vòng xoáy của lời thú tội, khiến ta vừa ghê tởm Clamence vừa nhận ra chính mình trong đó. Tác phẩm đòi hỏi sự tập trung cao độ vì tính triết lý dày đặc, nhưng một khi đã nhập cuộc, nó sẽ bị cuốn liền và có thể ám ảnh lâu dài.
Đánh giá: 7.5/10 (Mình nghĩ là hay nhưng hơi quá nặng đô với mình)